قرآن كريم به عنوان يك شاهكار ادبى كه داراى اعجاز در كلام عرب ، و اوج فصاحت و بلاغت بود ، سبب پديد آمدن علوم ادب عربى شده است ، علم صرف ، نحو ، معانى ، بيان و بديع ، لغت شناسى و اشتقاق ، به عنوان قواعد منضبط ، پس از نزول قرآن پديدار گشته است ، اگر چه پيش از نزول قرآن ، عرب در ميان خود سخنوران فصيح و بليغى داشته كه معلّقات سبع يا عشر را پديد آوردند ، ولى با نزول قرآن ، سخنوران عرب خود را مجذوب كلام الهى دانستند و مغلوب آن شدند . و آيات الهى مردم را وادار به تدوين اصول و قواعد ادبى نمود ، تدبر و دقت در چگونگى كاربرد كلمات ، تركيب جمله‌ها و معانى الفاظ همراه با فصاحت و بلاغت ، باعث شد كه براى فهم آنها از اشباه و نظائرى كه در لغت عرب وجود داشته كمك گيرند . مىگويند كه ، ابن عباس از مفسران صحابه معانى آيات را از راه استشهاد به اشعار عرب بيان مىكرد و مىگفت : « الشعر ديوان العرب » . اين حركت علمى باعث شد تا دانشمند معروف شيعى ، خليل بن احمد فراهيدى بصرى ، كتاب « العين » را در لغت بنويسد و علم عروض را وضع نمايد . و علوم ديگر ؛ مانند صرف ، نحو ، اعراب ، و نقطه‌گذارى نيز به دست شاگردان حضرت على عليه السّلام انجام گيرد . پديد آمدن فن حديث ، رجال و دراية از اوائل قرن دوم شروع شد ، اگر چه در قرن اوّل نيز به صورت كم رنگى به طور غير منظم ، تأليفاتى انجام گرفت ، ولى به سبب منع كتابت حديث از طرف خليفهء دوم ، اين علم پيشرفت چندانى نداشت . پس از گذشت حدود يك قرن كه منع نگارش حديث از طرف عمر بن عبد العزيز برداشته شد . مردم در آغاز به نوشتن حديث ، سپس به تدوين علوم مربوط به آن پرداختند و در همين زمان شاگردان ائمهء اطهار عليهم السّلام به ويژه صادقين عليهما السّلام به جمع آورى احاديث و تنظيم و تأليف آنها در زمينه‌هاى مختلف و نيز در ابواب گوناگون فقه پرداخته و به جامعه دينى ارائه دادند كه خود باعث پديد آمدن علم فقه گرديد ، و علم كلام و اصول فقه نيز در همين زمان شكل گرفت . علم فلسفه نيز اگر چه از يونان به مسلمانان انتقال يافت ، اما اين دانش به معناى حقيقى آن وامدار قرآن كريم است .